Jacek Pietrzak, aplikant radcowski
Spółka komandytowa od wielu lat cieszy się wysoką popularnością w polskim obrocie gospodarczym.
Jednym z elementów szczególnie charakterystycznych dla tej formy organizacyjnoprawnej, jest podział jej wspólników na dwie zasadniczo różniące się od siebie kategorie. Z jednej strony, w strukturach takiej spółki występują komplementariusze, angażujący się w bieżącą działalność spółki i reprezentujący ją na zewnątrz, ponoszący pełną oraz nieograniczoną odpowiedzialność za jej zobowiązania, z drugiej zaś komandytariusze, a więc wspólnicy inwestycyjni, których odpowiedzialność za zobowiązania spółki, co do zasady, ma charakter ograniczony.
Taki model prowadzenia działalności gospodarczej wykorzystywany jest szczególnie chętnie w sytuacji, w której jeden lub część wspólników pełni rolę czysto kapitałową lub nadzorczą, nie angażując się jednak w kwestie związane z bieżącym funkcjonowaniem spółki, natomiast drugi lub pozostała część wspólników zorientowana jest na aktywne uczestnictwo w stałej działalności operacyjnej spółki. To właśnie na skutek posiadania decydującego wpływu na funkcjonowanie spółki, komplementariusze przyjmują na siebie pełną i nieograniczoną odpowiedzialność za jej zobowiązania.
Niekiedy jednak dochodzi do sytuacji, w których niewiedza lub zwykłe uchybienia organizacyjne, skutkować będą utratą przez komandytariusza ochrony w postaci ograniczenia jego odpowiedzialności, przyznanej mu w związku z pełnioną przez niego, kapitałową rolą w spółce. Ustawodawca przewidział pewne sytuacje, których wystąpienie prowadzić będzie do modyfikacji zakresu odpowiedzialności komandytariusza wobec osób trzecich i jej odpowiedniego rozszerzenia, niekiedy nawet do poziomu właściwego dla komplementariuszy (odpowiedzialność nieograniczona jak w przypadku wspólników spółki jawnej, odpowiednie stosowanie art. 22 § 2 k.s.h. w związku z art. 31 k.s.h przez odesłanie zawarte w art. 103 § 1 k.s.h.).
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie tych sytuacji oraz zwrócenie uwagi na praktyczne ryzyka dla komandytariuszy, które często ujawniać się mogą dopiero na etapie sporu z wierzycielem spółki.
Zasadę ogólną odpowiedzialności komandytariusza zawarto w art. 111 k.s.h. Zgodnie z jego treścią, komandytariusz odpowiada za zobowiązania spółki do wysokości sumy komandytowej (oznaczona kwota pieniężna wyznaczająca maksymalną granicę odpowiedzialności komandytariusza). Takie uregulowanie odpowiedzialności komandytariusza dotyczy zarówno okresu działalności spółki, jak również pozostaje w pełni aktualne nawet w przypadku jej późniejszego wykreślenia z rejestru KRS, co potwierdza orzecznictwo sądów powszechnych (tak chociażby Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29.01.2016 r., sygn. akt: I ACa 630/15).
Komandytariusz jest przy tym wolny od odpowiedzialności w granicach wkładu wniesionego do spółki. Odpowiedzialność ta, w przypadku dokonania zwrotu wkładu w całości lub części, zostaje jednak przywrócona w wysokości równej wartości dokonanego zwrotu.
W praktyce oznacza to więc, że zakres odpowiedzialności komandytariusza wyznaczany jest przez różnicę pomiędzy wartością wniesionego wkładu i sumą komandytową.
Wśród szczególnie istotnych przypadków modyfikacji zakresu odpowiedzialności komandytariusza, wskazać należy na ten, który stanowi bezpośrednie następstwo zamieszczenia nazwiska (firmy) takiego wspólnika w firmie spółki.
W treści art. 104 § 4 k.s.h. ustawodawca zawarł bowiem regulację stanowiącą wprost, iż nazwisko (firma) komandytariusza nie może być zamieszczane w firmie spółki. Sankcją za ewentualne niedochowanie tego wymogu jest poddanie zakresu odpowiedzialności komandytariusza modyfikacji polegającej na tym, że odpowiadać on będzie na takich samych zasadach, na jakich odpowiada komplementariusz.
Przepis ten ukierunkowany jest przede wszystkim na realizację zasady ochrony zaufania kontrahentów i pewności obrotu gospodarczego. Podmiotom trzecim współdziałającym ze spółką, należy zapewnić dostęp do wiarygodnych oraz transparentnych informacji w zakresie tego, który spośród jej wspólników ponosi pełną odpowiedzialność za zobowiązania spółki.
Ewentualne zamieszczenie nazwiska (firmy) wspólnika w firmie spółki, dokonane chociażby w celu wzmocnienia wizerunku spółki poprzez uwydatnienie postaci wspólnika kapitałowego, niewątpliwie wywołać może u podmiotów trzecich przeświadczenie, iż wspólnik ten odpowiada za zobowiązania spółki jak komplementariusz, a to w szczególności mając na uwadze, że zasadą jest, iż w nazwie spółki umieszcza się przecież nazwisko (firmę) komplementariusza.
Konsekwencją takiego działania jest więc zrównanie pozycji komandytariusza z komplementariuszem w zakresie odpowiedzialności wobec osób trzecich. Ten z kolei, jak wskazano we wcześniejszej części artykułu, ponosi nieograniczoną odpowiedzialność.
Brak jest przy tym możliwości, aby jakkolwiek, z mocą wsteczną, cofnąć skutki wywołane takim działaniem, chociażby poprzez późniejszą modyfikację firmy spółki. Modyfikacja ta bowiem, prowadziłaby jedynie do ponownego ograniczenia odpowiedzialności komandytariusza do wysokości sumy komandytowej w okresie następującym już po dokonanej zmianie firmy spółki. Komandytariusz jednak w dalszym ciągu ponosiłby nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania powstałe w czasie, w którym jego nazwisko (firma) pozostawała zamieszczona w firmie spółki.
Dla określenia zakresu rozszerzonej w ten sposób odpowiedzialności komandytariusza kluczowe jest ustalenie, kiedy zobowiązanie powstało (a więc, czy był to okres, w którym jego nazwisko (firma) znajdowała się w firmie spółki, czy też nie). Zobowiązanie takie bowiem, aby objęte zostało rozszerzoną odpowiedzialnością komandytariusza, nie musi zostać postawione w stan wymagalności w okresie, w którym jego nazwisko (firma) zamieszczona była w firmie spółki.
Sankcja związana z rozszerzeniem zakresu odpowiedzialności komandytariusza ma zastosowanie również niezależnie od tego, jaki jest wkład komandytariusza i jaką faktycznie odgrywa on rolę w strukturach spółki.
Drugim z koronnych przypadków modyfikacji zakresu odpowiedzialności komandytariusza, jest ten, w którym modyfikacja ta wynika z braku dochowania przez takiego wspólnika wymogów związanych z zasadami reprezentacji spółki.
Reprezentacja spółki komandytowej powierzona została komplementariuszom, którzy z mocy umowy spółki oraz prawomocnego orzeczenia sądu, nie zostali pozbawieni prawa w tym zakresie, co znajduje odzwierciedlenie w treści art. 117 k.s.h. Komandytariusze zaś, zgodnie z art. 118 § 1 k.s.h., mogą reprezentować spółkę wyłącznie w roli pełnomocnika. Jeżeli komandytariusz dokona w imieniu spółki czynności prawnej, nie ujawniając swojego pełnomocnictwa, odpowiada on za skutki tej czynności wobec osób trzecich bez ograniczenia. Dotyczy to również reprezentowania spółki przez komandytariusza, który nie ma umocowania, bądź też przekroczy jego zakres (art. 118 § 2 k.s.h).
Jako, iż odpowiedzialność komandytariuszy ma, co do zasady, charakter ograniczony, brak dochowania wymogów przewidzianych przez ustawodawcę, prowadzić mógłby do zaciągania przez takiego wspólnika zobowiązań ponad granice swojej odpowiedzialności. Dzięki uprzedniemu poinformowaniu kontrahenta o posiadanym statusie komandytariusza, umożliwia się kontrahentowi świadome podjęcie decyzji, ze znajomością istniejącego ryzyka, i ewentualną rezygnację z dokonania czynności prawnej.
Przy czym, w odniesieniu co do przypadków, które związane są z przekroczeniem granic umocowania lub działaniem bez umocowania, pamiętać należy również że czynność taka, w braku jej potwierdzenia przez osobę (podmiot) w imieniu którego została ona dokonana, zostanie uznana za nieważną (art. 103-104 k.c.).
Odpowiedzialność komandytariusza, który nie dochował wymogów, o których mowa w art. 118 k.s.h., ma wobec osób trzecich charakter nieograniczony.
Wśród innych przypadków związanych z modyfikacją zakresu odpowiedzialności komandytariusza, należy wymienić chociażby ten, w którym wspólnik taki działał w imieniu spółki po jej związaniu, lecz jeszcze przed momentem jej wpisania do rejestru. Za zobowiązanie wynikające z tego działania, osoby takie, zgodnie z art. 251 § 1 i § 2 k.s.h. w związku z art. 103 § 1 k.s.h., odpowiadają solidarnie.
Kolejne z możliwości modyfikacji zakresu odpowiedzialności komandytariusza obejmują między innymi uzyskanie przez dotychczasowego komandytariusza statusu komplementariusza (art. 115 k.s.h.).
Komandytariusz też może dobrowolnie zdecydować o przyjęciu na siebie osobistej, nieograniczonej odpowiedzialności, chociażby w ramach gwarancji osobistej lub poręczenia udzielanego kontrahentowi spółki w związku z zawieraną przez spółkę umową handlową.
Spółka komandytowa pozostaje atrakcyjną formą organizacyjnoprawną, umożliwiającą podział ryzyka pomiędzy jej wspólników stosownie do ich preferencji i charakteru ich uczestnictwa w jej strukturach. Niemniej jednak, nie należy tracić z pola widzenia, że ustawowa ochrona komandytariusza związana z ograniczeniem jego odpowiedzialności, nie ma charakteru absolutnego i może podlegać modyfikacji.
Brak dostatecznej wiedzy, czy chociażby uchybienia organizacyjne, skutkować mogą zatarciem granic pomiędzy regułami i zakresem odpowiedzialności właściwymi dla dwóch, co do zasady istotnie przecież różniących się od siebie, grup wspólników.
Odpowiedzialne i świadome zarządzanie rolą komandytariusza, powinno jednak zapewnić możliwość korzystania z zalet właściwych przez wzgląd na posiadanie takiego statusu, bez jednoczesnej utraty gwarantowanej z mocy ustawy, ochrony majątkowej.
Klikając „Akceptuję cookies”, zgadzasz się na przechowywanie plików cookie na swoim urządzeniu w celu usprawnienia nawigacji w witrynie, analizy korzystania z witryny i pomocy w naszych działaniach marketingowych.