Paulina Kozłowska, adwokat
Już dziś wchodzi w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23.10.2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej. Choć na pierwszy rzut oka jest to akt o charakterze medycznym, jego znaczenie wykracza poza organizację pracy oddziałów położniczych i neonatologicznych. W rzeczywistości mamy do czynienia z regulacją prawną, która w istotny sposób wpływa na prawa pacjentek oraz zakres odpowiedzialności podmiotów leczniczych i personelu medycznego.
Nowy standard nie wprowadza rewolucji, ale rozwija dotychczasowy kierunek zmian, przesuwając akcent z modelu „medycznego zarządzania porodem” na model bardziej zindywidualizowany.
Jednym z kluczowych założeń obowiązujących od 7.05.2026 r. przepisów jest wyraźne podkreślenie, że ingerencja w przebieg ciąży, porodu i połogu powinna mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy istnieją ku temu wskazania medyczne. Standard wprost wskazuje na konieczność ograniczania takich interwencji jak indukcja porodu, nacięcie krocza, cesarskie cięcie czy farmakoterapia.
Oznacza to, że wykonywanie powyższych interwencji powinno następować w przypadkach uzasadnionych z punku widzenia bezpieczeństwa zdrowotnego, w oparciu o wskazania wiedzy medycznej. Wykazanie zasadności podejmowanych działań – w przypadku pojawiających się wątpliwości – będzie ciążyło na personelu medycznym i podmiotach leczniczych.
Nowe przepisy w sposób wyraźny wzmacniają rolę kobiety jako aktywnego uczestnika procesu decyzyjnego. Pacjentka ma prawo do świadomego udziału w podejmowaniu decyzji dotyczących ciąży i porodu, wyboru miejsca porodu (także w warunkach pozaszpitalnych), a także wyboru osoby sprawującej opiekę – oczywiście w granicach możliwości organizacyjnych placówki i w zgodzie z przepisami regulującymi dostęp do świadczeń związanych z porodem.
Istotne znaczenie zyskuje również plan porodu, który nie jest już jedynie dokumentem o charakterze informacyjnym, ale realnym punktem odniesienia dla personelu medycznego. Jego pominięcie lub zignorowanie może rodzić konkretne konsekwencje, zwłaszcza w kontekście naruszenia praw pacjenta. Co oczywiste, w sytuacji zmiany okoliczności, stanu pacjentki oraz płodu, założenia tego planu mogą i powinny być odpowiednio modyfikowane. Odstępstwa od planu porodu należy wówczas należycie odnotowywać w dokumentacji medycznej, tak aby zapewnić bezpieczeństwo zdrowotne rodzącym, a prawne – medykom.
Nowy standard znacząco rozbudowuje obowiązki dokumentacyjne. Personel medyczny zobowiązany jest do szczegółowego odnotowywania nie tylko przebiegu opieki, ale także wszelkich decyzji, momentów przekazania pacjentki oraz – co szczególnie istotne – uzasadnienia zastosowanych interwencji.
W praktyce dokumentacja medyczna staje się podstawowym narzędziem ochrony prawnej zarówno dla pacjenta, jak i dla podmiotu leczniczego oraz jego personelu. Dokumentacja medyczna była bowiem, jest i będzie podstawowym źródłem dowodowym w sprawach, których przedmiotem jest ocena prawidłowości leczenia.
Nowe przepisy nakładają na podmioty lecznicze obowiązek monitorowania jakości opieki okołoporodowej. Placówki mają obowiązek określać wskaźniki jakości, analizować je oraz badać poziom satysfakcji pacjentek.
To rozwiązanie ma istotne znaczenie praktyczne – dane te mogą być wykorzystywane nie tylko do poprawy organizacji pracy, ale również w postępowaniach kontrolnych czy sądowych. Brak odpowiednich procedur monitorowania może zostać uznany za naruszenie obowiązków organizacyjnych.
Rozporządzenie definiuje role poszczególnych członków personelu medycznego oraz zasady przekazywania opieki nad pacjentką. Ma to na celu uporządkowanie odpowiedzialności i uniknięcie sytuacji, w których trudno ustalić, kto faktycznie odpowiadał za podejmowane decyzje.
Z prawnego punktu widzenia oznacza to większą przejrzystość, ale również większą indywidualizację odpowiedzialności – zarówno cywilnej, jak i zawodowej. Nie oznacza to jednak, że zapisy nowego standardu jednoznacznie przesądzają o odpowiedzialności konkretnej osoby, która w danym momencie sprawuje opiekę czy nadzór nad pacjentką. Odpowiedzialność personelu medycznego opiera się bowiem na zasadzie winy i każdy z ewentualnych przypadków wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości w toku udzielania świadczeń wymaga indywidualnej oceny.
W powyższym zakresie podkreślenia wymaga także sprecyzowanie większej roli położnej w prowadzeniu ciąży fizjologicznej. Większy zakres obowiązków położnych obejmuje także kwestię opieki w POZ i edukacji przedporodowej.
Na uwagę zasługuje także wprowadzenie wyraźnych obowiązków w przypadku podejrzenia przemocy domowej lub zagrożenia dobra dziecka. Personel medyczny zobowiązany jest do podejmowania odpowiednich działań, w tym wszczęcia procedury „Niebieskie Karty” czy zawiadomienia właściwych organów.
To rozszerzenie roli personelu medycznego o funkcję ochronną, która – w razie zaniechania – może prowadzić do odpowiedzialności prawnej.
W praktyce funkcjonowania podmiotów leczniczych działania takie były i są podejmowane w oparciu o przepisy innych ustaw oraz w wykonaniu obowiązku denuncjacji ciążącego na zarządzających szpitalami, jednak standard wskazuje dodatkową ku temu podstawę.
Nowy standard kładzie duży nacisk na edukację przedporodową, traktując ją jako integralny element opieki medycznej. Zakres edukacji został szczegółowo określony i obejmuje nie tylko kwestie zdrowotne, ale także aspekty psychologiczne i prawne. Z punktu widzenia prawnego, brak odpowiedniej informacji lub niewłaściwa edukacja mogą być oceniane jako nienależyte wykonanie świadczenia zdrowotnego.
Przepisy potwierdzają prawo kobiety do łagodzenia bólu porodowego oraz nakładają na placówki obowiązek zapewnienia dostępu do co najmniej jednej metody farmakologicznej.
Zmodyfikowane zostały zasady prowadzenia konsultacji anestezjologicznych oraz wykonywania znieczuleń. Zgodnie z nowym standardem, lekarz anestezjolog może wykonać analgezję zewnątrzoponową u kolejnej kobiety rodzącej pod warunkiem odnotowania przez niego w dokumentacji medycznej stabilnego stanu ogólnego kobiety rodzącej w trakcie analgezji regionalnej, u której wykonał poprzednią procedurę medyczną.
Po zakończeniu wykonywania analgezji regionalnej u kobiety rodzącej lekarz anestezjolog przekazuje opiekę nad kobietą rodzącą do dalszego prowadzenia analgezji regionalnej położnej anestezjologicznej lub pielęgniarce anestezjologicznej pod nadzorem lekarza położnika.
Nowy standard opieki okołoporodowej wyraźnie wzmacnia pozycję pacjentki i jednocześnie zwiększa zakres obowiązków podmiotów leczniczych i rolę położnych. Kluczowe znaczenie zyskują: świadoma zgoda, jakość dokumentacji, komunikacja z pacjentką oraz organizacja procesu leczenia.
Z perspektywy prawnej oznacza to jedno – rośnie znaczenie zgodności praktyki medycznej nie tylko z wiedzą medyczną, ale również z formalnymi standardami organizacyjnymi. Dla podmiotów leczniczych będzie to wymagało dostosowania procedur i dużej dbałości o aspekty formalne, które coraz częściej decydują o wyniku ewentualnych sporów powstałych na gruncie udzielania świadczeń zdrowotnych.
Otrzymuj eksperckie analizy, komentarze do nowych regulacji oraz wskazówki, które pomogą Ci podejmować decyzje biznesowe.
Klikając „Akceptuję cookies”, zgadzasz się na przechowywanie plików cookie na swoim urządzeniu w celu usprawnienia nawigacji w witrynie, analizy korzystania z witryny i pomocy w naszych działaniach marketingowych.