Jakub Zwierżdżyński, radca prawny
Szybkimi krokami nadchodzi okres wakacyjny, a wraz z nim pracownicy będą korzystać z dłuższych urlopów wypoczynkowych. W przypadku korzystania z wypoczynku organizowanego we własnym zakresie pracownikom mogą być przyznawane i wypłacane u pracodawców, u których funkcjonuje Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych (dalej jako ZFŚS), świadczenia socjalne z tym związane, zwane potocznie najczęściej „wczasami pod gruszą”. Zdarza się jednak, że pracownik jest zarazem dłużnikiem, z majątku którego komornik sądowy prowadzi egzekucję. W konsekwencji powstaje dylemat, komu wypłacić przyznane świadczenie socjalne: zainteresowanemu pracownikowi-dłużnikowi, czy może jednak komornikowi sądowemu, oraz w jakiej wysokości?
Przede wszystkim, rozważając kwestię ewentualnego potrącenia przez pracodawcę – na skutek zajęcia komorniczego – kwoty z przyznanego pracownikowi świadczenia socjalnego z ZFŚS, pracodawca powinien zwracać uwagę na treść otrzymanego od komornika sądowego pisma o zajęciu. Często bowiem tego rodzaju pismo dotyczy wyłącznie wynagrodzenia za pracę (zajęcie w trybie przepisu art. 880 i nast. KPC) oraz zasiłku chorobowego. W takim przypadku pracodawca nie ma podstaw prawnych do dokonania potrąceń ze świadczeń socjalnych wypłacanych pracownikom z ZFŚS. Tego rodzaju świadczenia pieniężne nie są bowiem składnikiem wynagrodzenia za pracę.
Jeśli jednak komornik sądowy wskazał w piśmie o zajęciu również inne świadczenia czy wierzytelności przysługujące pracownikowi (zajęcie w trybie przepisu art. 895 i nast. KPC), to wtedy zajęcie komornicze obejmie również omawiane świadczenia socjalne przyznane, a nie wypłacone jeszcze, pracownikowi z ZFŚS. Co więcej, w takim przypadku świadczenie socjalne może zostać zajęte nawet do pełnej wysokości.
Powyższe stanowisko jest uzasadnione tym, iż świadczenia socjalne przyznawane i wypłacane pracownikom z ZFŚS nie są traktowane jako wynagrodzenie za pracę, ponieważ nie stanowią ekwiwalentu za wykonaną pracę ani nie zależą od wyników pracy pracowników, a ponadto mogą być przyznawane nie tylko pracownikom. Skoro zatem omawiane świadczenia socjalne nie mają charakteru wynagrodzenia to należy uznać, że do takich świadczeń nie znajduje zastosowania przewidziana w Kodeksie pracy ochrona nawet przed częściowym zajęciem. Zatem w przypadku, gdy komornik sądowy zajmie takie świadczenie socjalne (na podstawie przepisu art. 895 KPC), to pracodawca musi przekazać komornikowi – co do zasady – całą jego wartość. Jest to uzasadnione tym, że skoro świadczenia przyznawane i wypłacane z ZFŚS nie mieszczą się w pojęciu wynagrodzenia za pracę, to w konsekwencji nie podlegają ochronie w zakresie potrąceń przewidzianej Kodeksem pracy dla wynagrodzeń, a zarazem tego rodzaju świadczenia nie są wyłączone spod egzekucji. Analizowaną kwestią zajmował się również Sąd Okręgowy w Łodzi, który w orzeczeniu z dnia 24 października 2018 r. (sygn. akt VIII Pa 83/18) stwierdził, iż świadczenie przyznane i wypłacone z ZFŚS nie ma charakteru wynagrodzenia, bowiem nie jest ekwiwalentem za wykonaną pracę, ma charakter uznaniowy, a jego wysokość jest uzależniona od sytuacji majątkowej zobowiązanego. Okoliczność ta nie przemawia jednak na korzyść pracownika, ale na niekorzyść, bowiem oznacza, że do takiego rodzaju świadczenia nie ma zastosowania przewidziana w Kodeksie pracy ochrona nawet przed częściowym zajęciem. Pracodawca nie mógł zatem przekazać komornikowi tylko połowy przyznanych świadczeń, ale musiał całość. Jak wynikało z dokonanych ustaleń komornik sądowy zawiadomił pracodawcę o zajęciu również wszelkich innych funduszy pozostających w związku ze stosunkiem pracy. Funduszem takim jest zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, z którego egzekucja jest prowadzona na podstawie przepisów księgi trzeciej, tytułu I, działu IV KPC, a mianowicie dotyczących egzekucji z innych wierzytelności (przepis art. 895 i nast. KPC). Komornik sądowy miał zatem prawo zająć pracownikowi całą wierzytelność o świadczenie z ZFŚS na podstawie przepisu art. 895 i nast. KPC, a pracodawca miał obowiązek przekazać te środki komornikowi w całości. Świadczenia socjalne z ZFŚS nie mogą być utożsamiane ze świadczeniami z pomocy społecznej. Nie są one również środkami minimalnej egzystencji, a jedynie dodatkowymi zasobami pieniężnymi związanymi ze świadczeniem pracy i jako takie mogą podlegać pełnemu zajęciu i egzekucji komorniczej.
Pracodawca powinien zatem dokładnie odczytywać treść pisma obejmującego zajęcie komornicze, a szczególnie wskazane w tym piśmie przez komornika sądowego podstawy prawne dokonanego zajęcia. Zasadniczo, do skutecznego zajęcia komorniczego świadczenia socjalnego z ZFŚS nie wystarczy sama ogólna formuła o zajęciu wszelkich innych wierzytelności, lecz powinna być również wskazana podstawa prawna takiego działania komornika (np. przepis art. 895 KPC). Należy jednak stwierdzić, iż powinność wskazania podstawy prawnej zajęcia komorniczego nie jest ustawowym, obligatoryjnym elementem skutecznego dokonania takiego zajęcia. Podobnie, takim formalnym, obligatoryjnym wymogiem nie jest również zajęcie poszczególnych rodzajów wierzytelności pracownika-dłużnika w drodze odrębnych pism o zajęciu każdej z takich wierzytelności. Komornik sądowy powinien podać podstawę prawną, lecz formalnie nie ma takiego wymogu – powinność owa wynika raczej z praktyki komorniczej. Poza tym, powinność wskazania podstawy prawnej dokonania zajęcia komorniczego byłaby uzasadniona wtedy, gdyby komornik sądowy użył ogólnej formuły o zajęciu wszelkich innych wierzytelności. Jeśli więc w piśmie skierowanym do pracodawcy komornik sądowy wyraźnie poinformuje, że zajmuje wszelkie inne przysługujące dłużnikowi wierzytelności, w tym także z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, to wtedy nie ma obowiązku dodatkowego wskazywania podstawy prawnej takiego zajęcia odnośnie świadczeń socjalnych. W konsekwencji, jeśli komornik sądowy wprost wskaże w piśmie skierowanym do pracodawcy, że zajęciu podlegają również wierzytelności w postaci świadczeń przysługujących pracownikowi-dłużnikowi z ZFŚS, wtedy tego rodzaju zajęcie komornicze obejmie również omawiane świadczenie socjalne przyznawane w ramach dofinansowania indywidualnego wypoczynku pracownika organizowanego we własnym zakresie (zwane potocznie „wczasami pod gruszą”), a które to świadczenie może zostać zajęte nawet do pełnej jego wysokości.
W przypadku pojawienia się wątpliwości pracodawcy co do intencji komornika sądowego odnośnie zajęcia wyłącznie należności obejmujących wynagrodzenie za pracę i pochodnych, a nie innych wierzytelności, a także wobec występowania ewentualnych niejasności związanych z treścią pisma komornika sądowego o zajęciu, to pracodawca może – aby uniknąć w przyszłości ewentualnych sporów i konsekwencji na tle prawidłowego dokonania/niedokonania potrącenia – zwrócić się do komornika sądowego o podanie/wyjaśnienie, czy danym pismem komornik zajął również inne wierzytelności pracownika-dłużnika, w tym świadczenia socjalne z ZFŚS, oraz na jakiej podstawie prawnej prowadzi w tym zakresie egzekucję.
Otrzymuj eksperckie analizy, komentarze do nowych regulacji oraz wskazówki, które pomogą Ci podejmować decyzje biznesowe.
Klikając „Akceptuję cookies”, zgadzasz się na przechowywanie plików cookie na swoim urządzeniu w celu usprawnienia nawigacji w witrynie, analizy korzystania z witryny i pomocy w naszych działaniach marketingowych.